Gors Opleeuw Sint Martinus Pereboom en Leijser 1860  

Restauratie 1994

Historiek

Na de restauratie van het orgel in Kerniel was de interesse van het kerkbestuur van buurdorp Gors Opleeuw gewekt om ook aan haar orgel iets te laten doen.
De ruimere en oudere kerk van Gors Opleeuw bezit een gelijkaardig instrument van dezelfde periode of iets later als Kerniel maar van de toenmalige grote concurrent van Clerinx namelijk Pereboom en Leijser.
Op de grootste trompetbeker staat een inscriptie `` Hoensbroeck`` maar het is dus Gors Opleeuw geworden. De frontindeling oogt ook Hollands (torens van 7 pijpen ipv. De gebruikelijke 5 in de zuidelijke contreien). Hoe het orgel in Gors Opleeuw is geraakt is onduidelijk. Misschien heeft het te maken met de hoogdringendheid van de bestelling.  Het instrument is immers een schenking van een plaatselijke adellijke familie.  Dit instrument werd eveneens samen met Alain Arnols gerestaureerd.

Kast en indeling

Het lage plafond en het kleine doksaal noopte Pereboom en Leijser tot een ietwat gedrongen opstelling. De kast is breder en lager dan Kerniel. Niettemin realiseerde de orgelbouwers een instrument dat groter is en meer mogelijkheden biedt dan dat van Kerniel.
Classisistische grenen kast in houtimitatie beschilderd en opgesteld tegen een ruime muurnis.
Centraal een halfronde zesvoets middentoren geflankeerd door twee vlakke tussenvelden en zijdelings twee lagere halfronde torens. Blindering boven het front is een beschilderde zinken plaat.  De kast werd opgesmukt met vergulde gipsen ornamenten. Oorspronkelijk was het orgel bovenaan open langs achter . De windvoorziening bestaat uit een grote dubbele magazijnbalg opgesteld in de torenruimte achter het orgel.
Het klavier en aangehangen pedaal werden rechtsonder zijdelings ingebouwd.

Dispositie

Knoppen boven de lessenaar van links naar rechts.

Klavieromvang 56 t. 
Pedaalomvang 25 t.(aangehangen)
Stemming gelijkzwevend.
Winddruk: 78 mm Wk.

Detail vh. klavier.

Werkzaamheden

Dit instrument speelde nog toen we eraan begonnen, daarmee was dan ook alles gezegd. De klank was een schim van de oorspronkelijke rijkdom.
Het meest uitgebreide onderdeel van de restauratie was dan ook het herstel van het pijpwerk. Dit was verdwenen, opgeschoven, ingekort, gescheurd en of  doorgezakt. Bovendien werd het ongelooflijk amateuristisch behandeld in de loop der jaren. Ook de pijproosters moesten worden vervangen vanwege verregaande houtwormaantasting.
In de loop der tijden werd de balg verplaatst met een problematische windaansluiting tot gevolg. De balg werd terug een halve slag gedraaid en het toevoerkanaal vergroot en verbeterd.
Een eenmalige vinding die Pereboom en Leijser hier toepastte was het ladesysteem.
De cancellen zijn opgedeeld in voor en achterzijde. De kleppenkast is een afneemare blok midden onder het laderaam met bovenaan twee slepen. Een voor het positif en een voor het Grand orgue. Op deze manier kan een hele groep registers tegelijk aan of uit gezet worden.
De mechanieken van dit systeem moesten worden verbeterd en winddicht gemaakt.
Alleszins het laderaam is van oudere factuur.
De onderkast werd opnieuw geverfd in oorpronkelijke houtimitatie.
Het klavier werd gereinigd, het beleg werd vernieuwd. Het tinnen frontpijpwerk werd gereinigd en gepolijst. De kast werd bovenaan van een nieuwe achterwand voorzien.

Conducten

Klankbeeld

De restauratie van het klankbeeld was geen sinicure. In de Fourniture moest een nieuwe rang worden bijgemaakt. Op een open plaats achteraan op de lade konden we een Hautbois sup. (kopie Vreren)  reconstrueren. De klank is grondtonig en romantisch te noemen. Zonder echter karakterloos te zijn, het instrument bezit kracht genoeg om de ruimte te vullen.
De ``Appel``- knoppen geven het eenklaviersinstrument bovendien bijkomende dynamische mogelijkheden.
De toekomst van dit mooie waardevolle orgel is onzeker wegens kerksluiting.

Vervuiling en wankel evenwicht voor herstel.